Yazılar · Alaçatı'dan yazılar

Hacımemiş ve Alaçatı'nın tarihi: bataklıktan taş sokaklara

Alaçatı tarihi ve Hacımemiş Mahallesi: kurutulan bataklık, Rum ustaların taş evleri, mübadele, yel değirmenleri ve köyden butik kasabaya dönüşüm.

Alaçatı'nın tarihi, Hacımemiş'te yürürken kendini gösterir. Hacımemiş, Alaçatı'nın taş evli eski mahallelerinden biri; adını, yöredeki anlatılara göre bölgedeki bataklığı kurutturan Hacı Memiş Ağa'dan alır ve Mithatpaşa Caddesi üzerindeki cami de onun adını taşır. Biz 2010'da burada, eski Güneş Bakkaliyesi'nde POP adlı vintage dükkânımızı açtığımızda mahallenin adını yalnız sakinleri ve pek az turist bilirdi. Bugün otelimiz de burada. Bu yazıda, kaynakların izin verdiği kadarıyla, mahallemizin ve Alaçatı'nın kısa hikâyesini anlatıyoruz.

Kasaba bir zamanlar deniz kıyısındaydı; deniz çekilince geride sıtma kaynağı bir bataklık kaldı. Anlatılara göre Hacı Memiş Ağa, bataklığı kurutmak için Sakız Adası'ndan ve çevre adalardan insanlar getirdi; Alaçatı'nın Rum nüfusu da onlardan gelir. Tarihler kaynaktan kaynağa değişiyor: kimi bu işi 18. yüzyıla koyar, Kültür ve Turizm Bakanlığı'nın GoTürkiye sitesi ise bugünkü Alaçatı'nın 1850 dolaylarında kurulduğunu yazar. Bataklık kuruyunca bağcılık ve tütüncülük bölgeye damgasını vurdu; tepedeki taş yel değirmenleri de 1850'lerden kalma.

Bugün hayran kaldığımız taş evleri büyük ölçüde Rum ustalar yaptı. Yerel taştan, çoğu iki katlı Türk ve Rum evleri yan yana durur; dar sokaklar, küçük meydanlar ve sokak kuyuları onlara eşlik eder. 1923 nüfus mübadelesiyle Rumlar Alaçatı'dan ayrılmak zorunda kaldı; yerlerine Selanik, Girit, İstanköy ve başka yerlerden gelenler yerleşti. Meydandaki Pazaryeri Camii 1874'te Ayios Konstantinos Kilisesi olarak yapıldı, sonra camiye çevrildi; ikonostasisi hâlâ yerinde, mihrabı ve minaresi sonradan eklendi.

Alaçatı uzun yıllar sakin bir çiftçi köyü olarak kaldı. Önce rüzgâr sörfçüleri geldi, ardından büyük şehirlerden taş evleri onarıp yerleşenler; akademik çalışmalar bu dönüşümü tarımdan turizme geçiş olarak anlatır ve Hacı Memiş bölgesini örnek alarak, markalaşmanın kasabayı köklü biçimde değiştirdiğini, bunun soylulaştırma ve yerel halk için yerinden edilme getirdiğini de not eder. Tarihi doku bugün kentsel sit olarak koruma altında; Çeşme Belediyesi ve İzmir Planlama Ajansı'nın tasarım rehberi cepheleri, tabelaları, tenteleri ve renkleri kasabanın özgün dokusuna uygun tutmayı amaçlıyor.

Hacımemiş bugün Alaçatı'nın en sevilen köşelerinden biri. Taş döşeli sokaklarda cumbalı evler, renkli pancurlar, duvarlardan taşan begonviller; aralarında antikacılar, küçük butikler, her türden dükkân, kafeler ve restoranlar. Biz de 2010'da buraya geldiğimizde, mahallenin süratle keşfedilişini, her sezon biraz daha kalabalıklaşmasını içeriden izledik. Yine de sabah erken saatlerde ya da kışın, kalabalık çekildiğinde, Hacımemiş yeniden sakinlerine kalır ve taş sokakların sessizliği geri gelir.

Önerimiz basit: haritayı bir kenara koyun, Hacı Memiş Camii'nden başlayıp Pazaryeri'ne doğru ara sokaklardan yürüyün, akşamüstü de yel değirmenlerinin tepesine çıkın. Hangi sokakta neyin açık olduğunu merak ederseniz bize sorun; mahallemizi anlatmayı çok seviyoruz.

Rezervasyon ← Yazılar